Waggaa waggaan teknooloojii ammayyaa fudhatamuu isaatiin gabaan fayyadamtoota asiidii oksaalikii saffisaan guddachaa jira. Guddinni kun tasgabbaa’aa fi wantoota misooma gabaa oofan irratti hubannoo kan kennan ta’uu ibsameera. Olka’iinsi gabaa waggaa waggaadhaan mul’achaa jiru waggoota kurnan dhufan (2020-2027) keessatti guddina cimaa fi tasgabbaa’aa agarsiisa. Teeknooloojiiwwan kalaqaa haaraan waggaa waggaan kan dhiyaatan yoo ta’u, dhaabbileen bu’aa maddisiisuunis ta’e bu’uura maamiltootaa maddisiisuudhaan ni dagaagu.
Gabaasni gabaa fayyadama asiidii oksaalikii jijjiirama yeroo yeroon kan kenne yoo ta’u, kunis yeroo qorannoo (2020-2027) keessatti gabaan ragaa ba’eera. Waldaaleen daldalaa qorannoo gabaa fayyadamuun wantoota haaraa madaaluu ykn maamiltoota irraa odeeffannoo waa’ee waan isaan barbaachisuu fi barbaadan argachuuf. Qorannoon istaatiksii duuba kaka’umsi inni guddaan kutaalee ijoo misooma daldalaa fi odeeffannoo waa’ee gufuulee mudachuu danda’an adda baasuudha.
Gabaasni kun gamaaggama cimaa gabaa kanaa kan hammatedha. Odeeffannoon humna. Gareen oomisha gabaasaa qorannoo istaatiksii fayyadamuun ilaalchaa fi hubannoo sadarkaa olaanaa gabaa ykn ummata xiyyeeffannoo argate. Kunis dhaabbatichi dorgomtoota irratti faayidaa ni kenna. Gabaasni kun faayidaa bu’uura daldalaa jiru teeknooloojii haaraa yeroo gabaabaa keessatti bu’aa dabalataa argachuu danda’u waliin walitti makuu kan agarsiisu yoo ta’u, akkaataa kana itti hojjetamu ibsa.
Kana malees, gabaasaan gabaa kutaa addaa hirmaattoota gabaa ammaa gabaa fayyadamtoota asiidii oksaalikii uwwisu qaba. Kutaan piroofaayilii gabaabaan haala walfakkaatuun sirnoota daldalaa fi odeeffannoo kaappitaalaan walqabatu walitti fida, kunis murtiiwwan kaappitaalaan walqabatan maamiltootaaf haala bu’a qabeessa ta’een gorfamuu danda’u.
Gabaa fayyadamtoota asiidii oksaalikii naannoo gabaa addunyaa adda addaa, kan akka gosa, itti fayyadama, fi naannoo addunyaa irratti qoratameera. Tokkoon tokkoon kutaa gabaa addunyaa irratti qorannoon gaggeeffamee waa’ee naannoo addunyaa tokkoon tokkoon isaa hubannoo faayidaa qabu argachuuf gaggeeffameera.
Gabaasni kun mala qorannoo lama (kan akka tooftaa qorannoo sadarkaa tokkoffaa fi sadarkaa lammaffaa) fayyadamuun qindaa’eera. Odeeffannoo ogummaa odeeffannoon badhaadhe walitti qabuun hubannoo bu’a qabeessa gabaa irratti argachuuf gargaara. Gabaasni odeeffannoo qabu kun yeroo tilmaama guutuu murtoo tarsiimoo odeeffannoo irratti hundaa’e murteessuuf gargaara.
Gabaasni kun gabaa fayyadamtoota asiidii oksaalikii irratti gamaaggama bal’aa gaggeessee jira. Qorannoon qaamolee misooma daldalaa qormaata ta’uu danda’an ni kenna. Qorannoon istaatiksii karoora beeksisa pirojektii haaraa kanaas kan hammate yoo ta’u, dhaabbatichi gabaa hubachuu fi qophii daldalaa sirrii ta’e gochuuf yeroo qaba. Kana malees, dhaabbileen jijjiiramoota alaa to’achuu hin dandeenye ni yaadu. Ergasii as qorannoon gabaa sababoota madaaluuf kan gargaare yoo ta’u, waldichi gumaacha daldalaa isaa ifatti akka sirreessuuf gargaareera. Gareen ogeeyyii keenya of kennanii hojjetan dhimmoota hawaasummaa, siyaasaa fi maallaqaa gabaa fayyadama asiidii oksaalikii irratti dhiibbaa geessisan xiinxalaniiru. Kanaafuu waldichi akkaataa moodeela isa haaraatiin dhaabbaticha sirreessuun galii argamsiisuu fi bu’uura maamiltootaa haaraa hundeessuun ni danda’ama.
Dhaabbileen saffisa jijjiirama gabaa hubachuuf qorannoo istaatiksii gaggeessuu qabu, kunis hanga dhaabbatichi bakka walqixxummaa (break-even point) ga’utti yeroo murtaa’eef daldala isaanii karoorfachuuf isaan gargaaruu danda’a. Akkasumas waldichi malawwan dhaabbileen haalawwan hin eegamneen wal’aansoo qabachuuf barbaachisan kan uwwisu pilaanii barbaachisaa akka qopheessu gargaara.
Maamiltoonni indaastiricha akka hubatan gochuuf gareen keenya muuxannoo qabu kutaalee humnaa shan Porter dabaleera, kunis daldala guddisuu fi cabsuu danda’a. Humnoonni shanan guddina gabaa jajjabeessan: humna daldalaa bitaa, dandeettii bulchiinsa dhiyeessaa, balaa hojii dhaabbilee haaraa fi filannoo, fi sadarkaa dorgommii gabaa fayyadamtoota asiidii oksaalikii qorachuudha.
Qabxiilee kana qofa osoo hin taane, qooda fudhattoonni (bakka bu’oonni fi maamiltoota dhumaa) misooma gabaa oofan guddina daldalaa guddisuu keessattis gahee olaanaa qabu. Qabxiileen kunniin gabaasa kana keessatti kan akeekaman yoo ta’u, dhaabbileen tooftaa gabaa yeroo bocu barbaachisummaa dhimmoota alaa yaada keessa galchuu akka hubatan gargaara. Kanuma waliin gabaasaan kun waa’ee oomisha dorgomtootaa gabaa fayyadamtoota asiidii oksaalikii keessattis dhugaa fi daataa of keessaa qaba. Kunis dhaabbatichi daldala isaa sadarkaa addunyaatti guddisuuf gargaara.
• Gabaa fayyadamtoota asiidii oksaalikii keessatti adeemsi yeroo dhiyoo, moodeelota haaraa fi guddinni teeknooloojii maali? • Yeroo tilmaamame kana keessatti wantootni gabaa fayyadama asiidii oksaalikii irratti dhiibbaa geessisan maali? • Qormaatni, qormaanni fi balaan addunyaa gabaa fayyadamtoota asiidii oksaalikii keessatti mul’atu maali? ? • Wantoonni gabaa fayyadama asiidii oksaalikii guddisan fi daangessan maali? • Fedhiin addunyaa gabaa fayyadamtoota asiidii oksaalikii maali? • Gara fuulduraatti guddinni gabaa addunyaa maali? • Tooftaaleen daldalaa bu’a qabeessa ta’an adda addaa akkamii hordofamaniiru? Karaa dhaabbata addunyaa tokkoo?
Yoo fedhii aadaa qabaattan nu beeksisaa akkaataa barbaachisummaa keessaniitti gabaasa aadaa isiniif dhiyeessina.
Qorannoo Gabaa Intellect maamiltoota industirii fi dhaabbilee adda addaa irraa dhufaniif gabaasa qorannoo waloo fi haala barbaadamuun qophaa’e kan dhiyeessu yoo ta’u, ogummaa dalagaa kennuu kan kaayyeffatedha. Indaastiriiwwan hundaaf gabaasa ni kennina, kunis anniisaa, teeknooloojii, omishaa fi ijaarsa, keemistrii fi meeshaalee, nyaataa fi dhugaatii fi kkf dabalatee gabaasawwan kunniin xiinxala industirii, gatii gabaa naannoo fi biyyaa, fi adeemsa industirii waliin walqabatee gabaa irratti qorannoo gadi fageenya qabu ni gaggeessu.