Asheeta soodaa industirii hedduu keessatti gahee olaanaa kan qabu yoo ta’u, indaastiriin geejjibaa fayyadama addunyaa keessaa gara %60 qaba.
Sheet glass kutaa gabaa geejjibaa isa guddaa yoo ta’u, geejjibni konteenara ammoo kutaa gabaa geejjibaa isa lammaffaadha (Fakkii 1). Gilaasiin to’annoo aduu paanaalii aduu keessatti fayyadamu naannoo fedhii saffisaan guddachaa jiruudha.
Bara 2023tti guddinni fedhii Chaayinaa sadarkaa olaanaa yeroo kamiyyuu caalaa %10 kan gahu yoo ta’u, guddinni qulqulluun toonii miiliyoona 2.9 ta’a. Fedhiin addunyaa Chaayinaa osoo hin dabalatin %3.2 gadi bu’eera.
Dandeettiin oomisha soodaa bara 2018 hanga 2022 gidduutti bal’inaan tasgabbaa’ee kan turu ta’a, sababiin isaas sababa weerara COVID-19tiin pirojektoonni babal’ina karoorfame hedduun harkifataniiru. Dhugaa dubbachuuf, Chaayinaan yeroo kana keessatti dandeettii soodaa asheeta qulqulluu dhabuun ishee ni yaadatama.
Haa ta’u malee, guddinni guddaan yeroo dhiyootti Chaayinaa irraa kan dhufu yoo ta’u, oomisha haaraa gatii xiqqaa (uumamaa) toonii miiliyoona 5 kan walakkeessa bara 2023tti guddachuu jalqabu dabalatee.
Pirojektoonni babal’ina gurguddoon yeroo dhiyoo asitti US keessatti hojjetaman hundi kan hojjetaman Genesis yoo ta’u, dhuma bara 2023tti dandeettii waliigalaa naannoo toonii miiliyoona 1.2 qabaata.
Bara 2028tti akka addunyaatti dandeettiin haaraan toonii miiliyoona 18 kan dabalamu yoo ta’u, %61 Chaayinaa irraa, %34 ammoo US irraa kan dhufu ta’a jedhamee eegama.
Dandeettiin oomishaa akkuma dabalaa deemuun bu’uurri teeknooloojiis ni jijjiirama. Dandeettii oomisha haaraa keessatti qoodni soodaa uumamaa guddachaa jira. Gaheen ishee heddummina oomisha addunyaa keessatti bara 2028tti %22 akka gahu eegama.
Baasii oomishaa soodaa uumamaa akka waliigalaatti kan soodaa sinteetikii irraa haalaan gadi aanaadha. Haala kanaan jijjiiramni teeknooloojii irratti mul’atus kaarvii baasii addunyaa ni jijjiira. Dorgommiin dhiyeessii irratti kan hundaa’u yoo ta’u, teessuma lafaa dandeettiin haaraan jirus dorgommii irratti dhiibbaa ni qabaata.
Asheeta soodaa keemikaala bu’uuraa hojiiwwan itti fayyadama dhumaa keessatti fayyadamnu yoo ta’u, jireenya keenya guyyaa guyyaa wajjin walitti dhiyeenyaan kan walqabatudha. Haala kanaan guddinni fedhii soodaa akka aadaa dinagdee guddachaa jiruun kan hoogganame ta’uu ibsameera. Haa ta’u malee, fedhiin soodaa kana booda guddina dinagdee qofaan kan hoogganamu miti; dameen naannoos fedhiin soodaa akka guddatu gumaacha guddaa taasisaa jira.
Haa ta’u malee, dandeettiin guutuun soodaa asheeta hojiirra oolmaa itti fayyadama dhumaa kana keessatti tilmaamuun rakkisaadha. Baatirii litiyeem-ayoon dabalatee baatirii keessatti asheeta soodaa fayyadamuuf abdiin jiru walxaxaa dha.
Gilaasii aduu irrattis kanuma, dhaabbileen anniisaa idil-addunyaa tilmaama anniisaa aduu isaanii yeroo hunda gara oliitti fooyyessaa jiru.
Daldalli oomisha soodaa keessatti gahee guddaa qaba, sababiin isaas wiirtuuleen oomishaa yeroo hunda naannoo fedhii guddaa qabutti waan hin argamneef, gara afurtama keessaa asheeta soodaa naannolee gurguddoo gidduutti geejibsiifama.
Ameerikaa, Türkiye fi Chaayinaan dhiibbaa gabaa doonii irratti qaban irraa kan ka’e biyyoota indaastiricha keessatti barbaachisoodha. Oomishtoota Ameerikaatif fedhiin gabaa al-ergii irraa dhufu gabaa biyya keessaa bilchaate caalaa guddinaaf sochoosaa guddaadha.
Akka aadaa keenyaatti, oomishtoonni Ameerikaa al-ergii dabaluudhaan oomisha isaanii guddisan, caasaa baasii dorgomaa ta’een gargaaramaniiru. Gabaawwan doonii gurguddoon Eeshiyaa hafe (Chaayinaa fi ardii xiqqaa Hindii osoo hin dabalatin) fi Ameerikaa Kibbaa dabalata.
Daldala addunyaa keessatti qoodni ishee xiqqaa ta’us, Chaayinaan al-ergii ishee irratti jijjiirama mul’atuun gabaa soodaa addunyaa irratti dhiibbaa guddaa qabdi, akkuma bara kana duraan argine.
Akkuma armaan olitti ibsame Chaayinaan bara 2023 fi 2024tti dandeettii guddaa dabaluudhaan dhiyeessiin garmalee akka ta’u eegamu ol kaaseera, garuu galteen Chaayinaa walakkaa bara 2024 jalqabaa sadarkaa rikardii irra ga’eera.
Kanuma waliin al-ergiin Ameerikaa ji’oota shanan jalqabaa bara kanaa keessatti waggaa waggaadhaan %13 kan dabale yoo ta’u, bu’aan guddaan Chaayinaa irraa argameera.
Guddinni fedhii Chaayinaa bara 2023tti garmalee cimaa ta’a, tilmaamaan toonii miiliyoona 31.4 kan ga’u yoo ta’u, kunis irra caalaa geejjibaa to’annoo aduutiin kan hoogganamu ta’a.
Dandeettiin soodaa Chaayinaa bara 2024tti toonii miiliyoona 5.5n kan babal’atu yoo ta’u, fedhii haaraa yeroo dhiyootti eegamaa ture caala.
Haa ta’u malee, guddinni fedhii bara kana ammas kan eegame caaleera, walakkaa bara 2023 jalqabaa keessatti fedhiin waggaa waggaadhaan %27 guddachuun isaa ni yaadatama.Saffisni guddinni amma jiru yoo itti fufe, kana booda qaawwi dhiyeessii fi fedhii Chaayinaa gidduu jiru baay’ee guddaa hin ta’u.
Biyyattiin dandeettii oomisha geejjibaa aduu guddisuu itti fufteetti, dandeettiin waliigalaa hanga ji’a July 2024tti tilmaamaan toonii miiliyoona 46 akka ga’u eegama.
Haa ta'u malee, aanga'oonni Chaayinaa dandeettii oomisha geejjibaa aduu garmalee yaaddoo keessa galchuun imaammata daangeessuu irratti mari'achaa jiru. Kanuma waliin dandeettiin footovoltaayikii Chaayinaan dhaabatte baatii Guraandhalaa hanga Caamsaa bara 2024tti waggaa waggaadhaan %29 dabaluu isaa Bulchiinsi Annisaa Biyyaalessaa ibseera.
Haa ta'u malee, indaastiriin omisha moojuulii PV Chaayinaa kasaaraadhaan hojjechaa jiraachuun isaa warshaaleen xixiqqoo walga'ii tokko tokko hojii malee akka hojjetan ykn illee oomisha akka dhaaban taasiseera jedhameera.
Kanuma waliin, Kibba Baha Eeshiyaa lakkoofsa moojuulii PV walitti qabuu baay’ee kan qabdu yoo ta’u, irra caalaan isaanii invastaroota Chaayinaa kan qaban yoo ta’u, isaanis gabaa moojuulii PV Ameerikaaf dhiyeessitoota barbaachisoodha.
Warshaaleen walnyaatinsaa tokko tokko dhiheenya kana sababa mootummaan Ameerikaa ayyaana gibira galtee kaasuun oomisha dhaabuu isaanii gabaafameera. Bakkeewwan al-ergii gurguddoon geela aduu Chaayinaa biyyoota Kibba Baha Eeshiyaati.
Chaayinaa keessatti guddinni fedhii soodaa sadarkaa rikardii kan gahe yoo ta’u, Chaayinaan alatti daayinamiksiin fedhii soodaa caalaatti adda adda. Armaan gaditti ilaalcha waliigalaa gabaabaa fedhii Eeshiyaa fi Ameerikaa hafe, adeemsa kana keessaa muraasa kan ibsudha.
Istaatistiksii galtee dandeettii oomisha biyya keessaa gadi aanaa ta’uu isaatiin walqabatee haala fedhii soodaa Eeshiyaa hafe keessatti (Chaayinaa fi ardii xiqqaa Hindii osoo hin dabalatin) agarsiiftuu faayidaa qabu kenna.
Ji’oota shanii hanga ja’a jalqabaa bara 2024tti galteen naannichaa toonii miiliyoona 2 kan gahe yoo ta’u, kunis kan bara darbee yeroo walfakkaatuun %4.7 caala (Fakkii 2).
Fedhii soodaa Eeshiyaa hafe keessatti shoora guddaa kan qabu geejjibni aduu yoo ta'u, geejjibni sheet gumaacha gaarii qabaachuu hin oolu.
Akkuma fakkii 3 irratti mul’atutti naannichatti pirojektoonni humna aduu fi geejjibaa diriiraa hedduun fedhii soodaa haaraa gara toonii miliyoona 1 dabaluu danda’an hedduun karoorfamanii jiru.
Haa ta'u malee, indaastiriin geejjibaa aduus qormaata tokko tokkotu mudata. Taarifni dhiheenya kana kan akka farra daampii fi qaraxa deebi’ee Ameerikaan kaa’e biyyoota akka Veetnaam fi Maaleeziyaa keessatti oomisha moojuulota footovoltaayikii irratti dhiibbaa uumuu danda’a.
Taariifni qaamolee Chaayinaa keessatti hojjetaman irratti kaffalamu oomishtoonni biyyoota kanneenii taarifa olaanaa irraa of eeguuf meeshaalee ijoo dhiyeessitoota Chaayinaan ala jiran irraa akka maddan gaafata. Kunis baasii oomishaa ni dabala, dhiyeessii walxaxaa taasisa, dhumarratti dorgommii paanaalii PV Kibba Baha Eeshiyaa gabaa Ameerikaa keessatti ni laaffisa.
Kibba Baha Eeshiyaa keessatti dhaabbileen paanaalii PV Chaayinaa hedduun sababa taarifa kanaan baatii Juun keessa oomisha dhaabuu isaanii kan himame yoo ta’u, ji’oota dhufan keessatti oomishni dabalataa dhaabbachuu mala.
Naannoo Ameerikaa (US osoo hin dabalatin) galtee irratti hirkattummaa guddaa qaba. Haala kanaan jijjiiramni waliigalaa galtee agarsiiftuu gaarii fedhii bu’uuraa ta’uu danda’a.
Daataan daldalaa yeroo dhiyootti argame ji’oota shanii hanga torbaa jalqabaa waggaa kanaa keessatti daayinamiksii galtee negaatiivii agarsiisa, kunis %12, ykn meetiriik toonii 285,000 gadi bu’eera (Fakkii 4).
Ameerikaan Kaabaa, hanga ammaatti, gadi bu’iinsa guddaa kan argite yoo ta’u, %23 ykn toonii 148,000 gadi bu’eera. Meeksikoon gadi bu'iinsa guddaa argite. Dameen fedhii soodaa Meksikoo guddaan, konteenara geejjibni, fedhiin dhugaatii alkoolii laafaa ta'uu isaatiin laafaa ture. Walumaagalatti fedhiin soodaa Meksikoo hanga bara 2025tti akka dabalu hin eegamu.
Galteen Ameerikaa Kibbaa irraas haalaan gadi bu’eera, waggaa waggaadhaan %10. Galtee Arjentiinaa hunda caalaa gadi bu'eera, waggaa waggaadhaan %63.
Haa ta’u malee, pirojektoonni litiyeemii haaraan hedduun bara kana sarara irratti akka dhiyaatan beellamamaniiru, galteen Arjentiinaa fooyya’uu qaba (Fakkii 5).
Dhugaa dubbachuuf, litiyeem kaarbooneetii Ameerikaa Kibbaa keessatti fedhii soodaa kan kakaasu isa guddaadha. Dhiheenya kana indaastiriin litiyemii akka naannoo baasii xiqqaatti marsee miirrii hamaan jiraatus, ilaalchi yeroo giddugaleessaa fi dheeraa gaarii dha.
Gatiin al-ergii dhiyeessitoota gurguddoo jijjiirama daayinamiksii gabaa addunyaa calaqqisiisa (Fakkii 6). Gatiin Chaayinaa keessatti baay'ee kan jijjiiramu ta'a.
Bara 2023tti Chaayinaan giddu galeessaan gatii al-ergii FOB meetiriik toonii tokkoof Doolaara Ameerikaa 360 yoo ta’u, jalqaba bara 2024tti ammoo FOB meetiriik toonii tokkoof Doolaara Ameerikaa 301 yoo ta’u, hanga ji’a Juunitti ammoo FOB meetiriik toonii tokkoof Doolaara Ameerikaa 264tti gadi bu’eera.
Gama biraatiin ammoo gatiin al-ergii Turkii jalqaba bara 2023tti FOB meetiriik toonii tokkoof Doolaara Ameerikaa 386, Muddee 2023tti FOB meetiriik toonii tokkoof Doolaara Ameerikaa 211 qofa, Caamsaa 2024tti ammoo FOB meetiriik toonii tokkoof Doolaara Ameerikaa 193 qofa ture.
Guraandhala hanga Caamsaa bara 2024tti gatiin al-ergii Ameerikaa FAS meetiriik toonii tokkoof giddu galeessaan doolaara 230 yoo ta’u, kunis gatii giddugaleessa waggaa FAS meetiriik toonii tokkoof doolaara 298 bara 2023 gadi ture.
Walumaagalatti, indaastiriin soodaa yeroo dhiyoo asitti mallattoo dandeettii garmalee agarsiiseera. Haa ta’u malee, guddinni fedhii amma Chaayinaa keessatti itti fufuu yoo danda’e, dhiyeessiin garmalee ta’uu danda’u akka sodaatamutti cimaa ta’uu dhiisuu mala.
Haa ta’u malee, guddinni kun baay’een isaa damee anniisaa qulqulluu irraa kan dhufu yoo ta’u, gosa dandeettiin fedhii guutuu isaa sirritti tilmaamuun rakkisaadha.
Kutaan odeeffannoo gabaa keemikaalaa OPIS, Dow Jones & Company, bara kana Onkoloolessa 9-11tti waggaa 17ffaa Soda Ash Global Conference Maaltaatti gaggeeffamu ni qopheessa. Mata dureen walgahii waggaa kanaa “The Soda Ash Paradox” jedhama.
Konfiraansiin Soodaa Addunyaa (bitaa ilaali) ogeeyyii addunyaa fi hoggantoota indaastirii damee gabaa hunda irraa walitti fiduun tilmaama ogeeyyii indaastirii soodaa fi industirii kanaan walqabatan dhaga’uu, daayinamiksii gabaa, qormaataa fi carraa irratti mari’achuu, akkasumas dhiibbaa adeemsa gabaa addunyaa jijjiiramaa jiru qorata, kunis gabaan Chaayinaa akkamitti addunyaa irratti dhiibbaa akkamii akka geessisu ni qorata.
Dubbistoonni Glass International koodii GLASS10 fayyadamuun tikkeettii konfiraansii irratti hir'ina %10 argachuu danda'u.
Jess Itti aanaa gulaalaa dhaabbata Glass International ti. Bara 2017 irraa eegalee barreeffama kalaqaa fi ogummaa barachaa kan turte yoo ta'u, bara 2020tti digrii ishee xumurtee jirti.Jees gara Quartz Business Mediatti osoo hin makamin dura dhaabbilee fi maxxansaalee adda addaatiif barreessaa bilisaa ta'uun hojjechaa turte.