Qorattoonni Yunivarsiitii Chung-Ang Kooriyaa Kibbaa balfa ykn qabeenya uumamaa badhaadhaa akka soorataatti fayyadamuun adeemsa qabachuu fi itti fayyadama kaarboonii qorachaa jiru. Kunis dinagdee teeknooloojiin akka danda’amu taasisa.
Qorannoon haaraan kun gareen Piroofeesar Sungho Yoon fi Piroofeesar Gargaaraa Chul-Jin Leen durfamu, oomishaalee daldalaaf oolu lama: kaalsiyeemii foormeetii fi maagniziyeem oksaayidii oomishuuf itti fayyadama kaarboon daayi'oksaayidii fi doloomaayitii industirii qorateera.
Qorannoon, “Jijjiirraa Daayinamikii Ayoonota Doolomaayitii Maagniziyeemii fi Kaalsiyeemii gara Oomishaalee Gatii Dabalataa Faayidaa Qaban Kaarboon Daayi’oksaayidii Fayyadamuun” jedhu Joornaalii Keemikaalaa Injinariingii irratti maxxanfameera.
Jijjiiramni qilleensaa dhimma cimaa xiyyeeffannoon dursa kennamuu qabuudha. Kanarraa kan ka’e biyyoonni addunyaa imaammata dhiibbaa inni geessisu hir’isuuf qopheessaa jiru.
Fakkeenyaaf, Gamtaan Awurooppaa bara 2050tti haala qilleensaa giddu galeessa ta’uu galmaan ga’uuf qajeelfama bal’aa yaada dhiheessa.Waliigalteen Magariisaa Awurooppaas barbaachisummaa gaasiiwwan manaa hir’isuu cimsee ibsa.
Kanarraa kan ka’e, saayintistoonni teeknooloojii kaarboonii qabachuu fi itti fayyadamuu akka mala abdachiisaa ta’etti kuusaa fi qopheessuu kaarboon daayi’oksaayidii baasii xiqqaadhaan babal’isuuf qorachaa jiru.
Haa ta’u malee, qorannoon addunyaa qabachuu fi itti fayyadama kaarboonii tilmaamaan kompaawundoota jijjiirraa 20 irratti daangeffameera.
Garaagarummaa maddoota CO2 gadi lakkifaman yoo ilaalle, kompaawundoota bal’aa qabaachuun murteessaadha.
Kunis barbaachisummaa qorannoo gadi fageenyaa adeemsa jijjiirraa kaarboon daayi’oksaayidii qindoomina xiqqaa qabu agarsiisa.
Qorannoon haaraan kun gareen kun kaataalayistii (Ru/bpyTN-30-CTF) fayyadamuun haayidiroojiinii kaarboon daayi’oksaayidiitti dabaluudhaan. Bu’aan isaas oomishaalee gatii dabalataa lama: kaalsiyeemii foormeetii fi maagniziyeem oksaayidii ture.
Kaalsiyeemii foormeetii akka dabalata simintoo, deicer, fi dabalata nyaata beeyladaa, akkasumas itti fayyadama biroo kan akka gogaa gogaa itti fayyadama.
Adeemsi garee kanaa kan danda'amu qofa osoo hin taane, saffisa ajaa'ibaa ta'een, oomisha kana daqiiqaa shan qofa keessatti ho'a kutaa keessatti oomisha.
Wantoota biroo keessaa adeemsi kun mala aadaa kaalsiyeemii foormeetii oomishuuf wal bira qabamee yoo ilaalamu dandeettii ho’ina addunyaa %20 hir’isuu akka danda’u qorattoonni tilmaamaniiru.
“Kaarboon daayi’oksaayidii fayyadamuun oomishaalee gatii guddaa qaban kanneen bu’aa jijjiirama qilleensaa salphisuuf gargaaruu danda’an oomishuuf fedhiin guddachaa jira, faayidaa dinagdees maddisiisaa jira.
Piroofeesar Yoon akkas jedheera: “Walnyaatinsa haayidiroojineeshinii kaarboon daayi’oksaayidii fi walnyaatinsa jijjiirraa kaatiyoonii walitti makuudhaan, adeemsi oksaayidoota sibiilaa yeroo tokkotti qulqulleessuun foormeetii gatii guddaa qabu oomishuuf gargaaru qophaaʼeera.”
Qorattoonni kun malan isaanii mala oomishaa amma jiru bakka bu’uu danda’uu fi dhiisuu isaa madaalaniiru. Kana gochuufis dhiibbaa naannoo fi dinagdee mala jijjiirraa CO2 itti fufiinsa qabu qorataniiru.
“Bu’aa argame irratti hundaa’uun, malan keenya jijjiirraa kaarboon daayi’oksaayidii naannoodhaaf mijaawaa ta’ee fi mala aadaa bakka bu’uu fi gadi lakkifamuu kaarboon daayi’oksaayidii industirii hir’isuuf gargaarudha jechuu dandeenya,” jechuun Piroofeesar Yiin ibsaniiru.
Abdiin kaarboon daayi’oksaayidii gara oomishaatti itti fufiinsaan jijjiiruu abdachiisaa ta’us, adeemsi kun yeroo hunda guddinaan salphaa miti.
Teeknooloojiiwwan CCU irra caalaan isaanii adeemsa daldalaa aadaa wajjin wal bira qabamee yoo ilaalamu dinagdeen isaanii gadi aanaa waan ta’eef ammallee daldalaaf hin dhiyaanne.
"Adeemsa CCU balfa deebi'ee fayyadamuu waliin walitti makuun naannoo fi dinagdeen akka danda'amu gochuu qabna. Kun gara fuulduraatti galma gadi lakkifamuu zeeroo qulqulluu galmaan ga'uuf gargaaruu danda'a," jechuun Dr Liin xumuran.
Innovation News Network oduu qorannoo fi kalaqa haaraa saayinsii, naannoo, anniisaa, meeshaalee jallisii murteessoo, teeknooloojii fi konkolaattota elektirikii irratti isiniif fida.
Hubachiisa: Weebsaayitiin kun poortala walaba ta’ee fi qabiyyee marsariitiiwwan alaatif itti gaafatamummaa hin fudhatu. Bilbilli leenjii fi hordoffiidhaaf waraabamuu akka danda’u hubadhaa. © Paan Awurooppaa Neetworks Ltd.