NICEn yeroo jalqabaaf wal'aansa kalaqaa daa'imman, daa'immanii fi dargaggoonni wal'aansa kaansarii fudhatan dhageettii dhabuu irraa akka of qusatan gargaaruu danda'u yaada dhiyeessee jira.
Cisplatin qoricha kemooteraapii cimaa ta'ee fi gosoota kaansarii daa'immanii hedduu yaaluuf bal'inaan itti fayyadamudha. Yeroo booda cisplatin gurra keessaa keessatti walitti qabamee inflammation fi miidhaa ototoxicity jedhamuun beekamu fiduu danda'a, kunis sababa dhageettii dhabuu keessaa isa tokkodha.
Yaadonni wixineen dhumaa daa’imman umuriin isaanii ji’a 1 hanga waggaa 17 ta’ee fi dhibee jajjaboo kutaa qaamaa birootti hin babal’anne qaban irratti dhageettii dhabuu keemooteraapii cisplatin irraan kan ka’e dhufu ittisuuf soodiyeem tiyoosalfeet bishaan hin qabne, kan Pedmarqsi jedhamuunis beekamuu fi Norgine’n oomishame fayyadamuu akka qaban yaada.
Daa'imman cisplatin'n yaalaman keessaa gara %60 ta'an dhageettii dhaabbataa kan qaban yoo ta'u, bara 2022 fi 2023 gidduutti Ingilaanditti daa'imman umuriin isaanii waggaa 18 gadi ta'e irratti namoonni haaraa 283 dhageettii dhabuu ototoxic jedhamuun adda baafamaniiru.
Qorichi akka infuushiniitti narsii ykn doktorriin kennamu kun, cisplatin kan seelonni hin fudhanne waliin hidhamee gocha isaa ugguruudhaan hojjeta, kanaanis miidhaa seelota gurraa irra gahu ittisa. Fayyadamni soodiyeem tiyoosalfeet anhayidiroos bu’a qabeessummaa keemooteraapii cisplatin irratti dhiibbaa hin qabu.
Waggaa jalqabaa yaada itti fayyadama soodiyeem tiyoosalfeet bishaan hin qabne kenname keessatti daa’immanii fi dargaggoonni gara miliyoona 60 ta’an biyya Ingilizii keessatti qoricha kana argachuuf ulaagaa guutuu akka danda’an tilmaamameera.
Sababa wal’aansa kaansariitiin dhageettii dhabuun daa’immanii fi maatii isaanii irratti dhiibbaa hamaa geessisuu waan danda’uuf filannoo wal’aansaa kalaqaan guutame kana gorsuu dandeenyetti gammadneerra.
Kun qoricha jalqabaa dhiibbaa dhageettii dhabuu ittisuu fi hir’isuun isaa mirkanaa’ee fi jireenya daa’immanii fi dargaggoota irratti dhiibbaa guddaa kan qabu ta’uu ibsameera.
Helen itti fuftee akkas jetteetti: “Yaaliin nuti wal’aansa kalaqaan guutame kana ilaalchisee kenninu, NICEn wanta baay’ee barbaachisaa ta’e irratti xiyyeeffachuuf kutannoo akka qabu agarsiisa: kunuunsa hundarra gaarii ta’e dafanii dhukkubsattootaaf kennuu fi kaffalaa gibiraaf gatii maallaqaa gaarii mirkaneessuu.”
Odeeffannoon yaaliiwwan kilinikaa lama irraa argame akka agarsiisutti, wal'aansi kun daa'imman keemooteraapii cisplatin fudhatan irratti saffisa dhageettii dhabuu gara walakkaatti hir'ise. Yaaliin kilinikaa tokko akka agarsiisutti daa’imman keemooteraapii cisplatin itti aansee soodiyeem tiyoosalfeet bishaan hin qabne fudhatan %32.7 dhageettii dhabuun isaanii kan agarsiisu yoo ta’u, daa’imman keemooteraapii cisplatin qofa fudhatan %63 dha.
Qorannoon biraa daa’imman cisplatin qofa fudhatan keessaa %56.4 dhageettii dhabuu kan mudate yoo ta’u, daa’imman cisplatin fudhatan keessaa %28.6 kan itti aansee soodiyeem tiyoosalfeet bishaan hin qabne fudhatan waliin wal bira qabamee yoo ilaalamu.
Yaaliiwwan kun akkasumas daa’imman dhageettii dhabuun yoo qabaatan, akka waliigalaatti warra soodiyeem tiyoosalfeet bishaan hin qabne fayyadaman irratti akka hin hammaanne agarsiisaniiru.
Warri koree walaba NICE tokkotti akka himanitti, sababa kemooteraapii cisplatin dhagahuu dhabuun yoo uumame, guddina dubbii fi afaanii, akkasumas mana barumsaa fi mana keessatti hojjechuu irratti dhiibbaa uumuu danda'a.
Qorichi bu’uuraa kun dhukkubsattoota dargaggoota wal’aansa kaansarii fudhatan irratti akka bu’aa cinaa kemooteraapii cisplatin irraa dhufutti dhageettii dhabuu ittisuuf akka oolu gammachuu guddaadhaan isin beeksifna.
Raalph itti fufee akkas jedheera: "Qoricha kana hospitaalota guutuu biyyattii keessatti arguuf hawwii guddaan eegganna, daa'imman irraa fayyadamuu danda'an hundi yeroo dhiyootti wal'aansa lubbuu baraaru kana akka argatan abdii qabna. Deeggartoota keenya gumaacha isaaniif galateeffanna, kunis RNID yaadotaa fi ragaa barbaachisoo NICEf kennuu danda'ee qoricha kana guutuu UK keessatti bal'inaan akka argamuuf gargaaruu danda'eera. Kun yeroo jalqabaatiif qorichi tokko addatti dhageettii dhabuu ittisuuf qophaa'ee fi jira NHS irratti akka fayyadamaniif gorfame Kun namoota wal’aansa dhageettii dhabuu irratti invast godhanii fi qopheessan qoricha tokko milkaa’inaan gabaaf fiduu akka danda’an amantaa kan kennudha.”
Wal’aansi kun qajeelfamni dhumaa NICE erga maxxanfamee ji’a sadii keessatti NHS biyya Ingilizii irratti ni argama.
Dhaabbatichi soodiyeem tiyoosalfeet bishaan hin qabne Tajaajila Fayyaa Biyyaalessaaf gatii hir’ifameen dhiyeessuuf waliigaltee daldalaa iccitii ta’e seeneera.