Barreeffamni kun akkaataa hojimaataa fi imaammata gulaalaa Saayinsii X tiin ilaalameera. Gulaaltonni qulqullina qabiyyee mirkaneessuudhaan amaloota armaan gadii cimsaniiru:
Jijjiiramni qilleensaa dhimma cimaa addunyaa irratti dursa kennuu barbaadudha. Biyyoonni addunyaa imaammata dhiibbaa ho’ina addunyaa fi jijjiirama qilleensaa hir’isuuf qophaa’aa jiru. Fakkeenyaaf, Gamtaan Awurooppaa bara 2050tti haala qilleensaa giddu galeessa ta’uu galmaan ga’uuf qajeelfama bal’aa yaada dhiheessa.Akkasumas, Waliigaltee Magariisaa Awurooppaa gadi lakkifamuu gaasii manaa hir’isuuf dursa kenna.
Kaarboon daayi’oksaayidii (CO2) gadi lakkifamu qabachuun keemikaalaan gara oomisha daldalaa faayidaa qabuutti jijjiiruun ho’ina addunyaa daangessuu fi dhiibbaa isaa salphisuuf karaa keessaa isa tokkodha. Saayintistoonni yeroo ammaa kana teeknooloojii kaarboonii qabachuu fi itti fayyadamuu (CCU) akka mala abdachiisaa ta’etti kuusaa fi qopheessuu kaarboon daayi’oksaayidii baasii xiqqaadhaan babal’isuuf qorachaa jiru.
Haa ta’u malee, qorannoon CCU addunyaa baay’inaan tilmaamaan kompaawundoota jijjiirraa 20 irratti daangeffama. Garaagarummaa maddoota CO2 gadi lakkifaman yoo ilaalle, kompaawundoota bal’aa ta’an jiraachuun murteessaadha, kunis adeemsa CO2 qindoomina gadi aanaa irratti illee jijjiiruu danda’u irratti qorannoo gadi fageenya qabu barbaachisa.
Gareen qorattoota Yunivarsiitii Kooriyaa Chung-Ang adeemsa CCU balfa ykn qabeenya uumamaa badhaadhaa akka meeshaa jallisiitti fayyadamuun dinagdeen akka danda’amu mirkaneessuuf qorannoo gaggeessaa jira.
Gareen qorannoo Piroofeesar Sungho Yoon fi Piroofeesar Gargaaraa Chul-Jin Lee tiin durfamu dhiheenya kana qorannoo kaarboon daayi’oksaayidii industirii fi dolomite, dhagaa biyyee beekamaa fi beekamaa kaalsiyeemii fi maagniziyeemiin badhaadhe, oomishaalee daldalaaf ta’uu danda’an lama: kaalsiyeemii foormeetii oomishuuf irratti mari’atu maxxanseera. fi maagniziyeem oksaayidii.
"Kaarboon daayi'oksaayidii fayyadamuun oomishaalee gatii guddaa qaban kanneen bu'aa jijjiirama qilleensaa salphisuuf gargaaruu danda'an oomishuuf fedhiin guddachaa jira.Faayidaa dinagdee maddisiisuudhaan walnyaatinsa haayidiroojineeshinii kaarboon daayi'oksaayidii fi walnyaatinsa jijjiirraa kaatiyoonii walitti makuun mala oksaayidii sibiilaa yeroo tokkotti qulqulleessuu fi adeemsa bifa gatii guddaa qabu oomishuuf gargaaru qopheessineerra," jechuun yaada kennaniiru Piroofeesar Yiin.
Saayintistoonni kun qorannoo isaanii keessatti kaataalayistii (Ru/bpyTN-30-CTF) fayyadamuun haayidiroojiinii kaarboon daayi’oksaayidiitti dabaluudhaan oomishaalee gatii dabalataa lama: kaalsiyeemii foormeetii fi maagniziyeem oksaayidii argamsiiseera. Kaalsiyeem foormeetii, dabalata simintoo, deicer, fi dabalata nyaata beeyladaa, gogaa gogaa irrattis ni fayyadama.
Faallaa kanaatiin maagniziyeem oksaayidiin industirii ijaarsaa fi qorichaa keessatti bal’inaan itti fayyadama. Adeemsi kun kan danda’amu qofa osoo hin taane, garmalee saffisaa waan ta’eef, oomisha kana daqiiqaa 5 qofa keessatti ho’a kutaa keessatti oomisha. Kana malees, adeemsi kun mala aadaa kaalsiyeemii foormeetii oomishuuf wal bira qabamee yoo ilaalamu dandeettii ho’ina addunyaa %20 hir’isuu akka danda’u qorattoonni tilmaamaniiru.
Gareen kun malli isaanii mala oomishaa jiru bakka bu’uu danda’uu fi dhiisuu isaas dhiibbaa naannoo fi dinagdee danda’uu isaa qorachuun madaaluutti jira. “Bu’aa argame irratti hundaa’uun, malan keenya jijjiirraa kaarboon daayi’oksaayidii naannoodhaaf mijaawaa ta’ee fi mala aadaa bakka bu’uu fi gadi lakkifamuu kaarboon daayi’oksaayidii industirii hir’isuuf gargaarudha jechuu dandeenya,” jechuun Piroofeesar Yiin ibsaniiru.
Kaarboon daayi’oksaayidii gara oomisha faayidaa qabuutti jijjiiruun abdachiisaa ta’us, adeemsi kun yeroo hunda guddinaan salphaa miti. Teeknooloojiiwwan CCU irra caalaan isaanii adeemsa daldalaa idilee wajjin wal bira qabamee yoo ilaalamu dandeettiin dinagdee isaanii gadi aanaa waan ta’eef ammallee daldalaaf hin dhiyaanne. "Adeemsa CCU balfa deebi'ee fayyadamuu waliin walitti makuun naannoo fi dinagdeen akka danda'amu gochuu qabna. Kun gara fuulduraatti galma gadi lakkifamuu zeeroo qulqulluu galmaan ga'uuf gargaaruu danda'a," jechuun Dr Liin xumuran.
Odeeffannoo dabalataa: Hayoung Yoon et al., Maagniziyeemii fi Kaalsiyeemii Ayoonii Daayinamiksii Doolomaayitii Keessatti Gara Oomishaalee Gatii Dabalataa Faayidaa Qaban CO2 Fayyadamuun Jijjiiruu, Joornaalii Keemikaalaa Injinariingii (2023). DOI: 10.1016/j.cej.2023.143684 irratti kan ibsame dha
Yoo dogongorri barreessuu, sirrii ta'uu dhabuu, ykn qabiyyee fuula kana irratti gulaaluuf gaaffii dhiyeessu barbaadde, maaloo unka kana fayyadami. Gaaffii waliigalaa yoo qabaattan unka quunnamtii keenya fayyadamaa. Yaada waliigalaa argachuuf kutaa yaada ummataa armaan gadii fayyadamaa (qajeelfama hordofaa).
Yaadni keessan nuuf barbaachisaa dha. Haa ta'u malee, ergaawwan baay'ee waan ta'aniif deebii dhuunfaa ta'e kennuudhaaf wabii kennuu hin dandeenyu.
Teessoon email kee fudhattoota email sana erge qofa itti himuuf kan gargaarudha. Teessoon keessanis ta’e teessoo nama fudhataa kaayyoo biraatiif hin oolu. Odeeffannoon isin galchitan email keessan keessatti kan mul’atu yoo ta’u, bifa kamiinuu Phys.org’n hin kuufamu.
Torbanitti fi/ykn guyyaa guyyaan odeeffannoo haaraa inbox keessan keessaa argadhaa. Yeroo barbaaddanitti unsubscribe gochuu dandeessu, nuti immoo gonkumaa odeeffannoo keessan qaama sadaffaaf hin qoodnu.
Qabiyyee keenya nama hundaaf akka dhaqqabamu taasifna. Ergama Saayinsii X akkaawuntii gatii olaanaa qabuun deeggaruun yaadaa.