Qorattoonni mala deebi'ee fayyadamuu kan baatirii konkolaataa elektirikii keessa jiru aluminiyeemii %100 fi liitiyeemii %98 deebifachuu danda'u qopheessaniiru.
Qorattoonni Siwiidin mala haaraa fi bu'a qabeessa ta'e kan baatirii konkolaataa elektirikii deebi'ee fayyadamuu danda'u qopheessuu isaanii himan.
''Malli kun guddifamuu waan danda'uuf waggoota dhufan keessatti industirii keessatti akka itti fayyadamu abdii qabna,'' jedhan hoggantuun qorannichaa Maartiina Petranikova.
Haayidiroomeetaalaarjii aadaa keessatti sibiilonni baatirii konkolaataa elektirikii keessa jiran hundi asiidota inorganik keessatti ni bulbulamu.
Sana booda ”Xurii” kan akka aluminiyeemii fi sibiila diimaa baafamee sibiilonni gatii guddaa qaban kanneen akka koobaaltii, niikeelii, maangaanizii fi liitiyeemii ni deebifamu.
Hammi aluminiyeemii fi sibiila diimaa haftee xiqqaa ta’us, tarkaanfiiwwan qulqulleessuu hedduu kan barbaadu yoo ta’u, tarkaanfiin adeemsa kanaa tokkoon tokkoon isaa kasaaraa litiyemii jechuu danda’a.
Qorattoonni Yunivarsiitii Teeknooloojii Chaalmers Siwiidin mala deebi'ee fayyadamuu kan baatirii konkolaataa elektirikii keessa jiru aluminiyeemii %100 fi liitiyeemii %98 deebifachuu danda'u qopheessaniiru.
Tartiiba adeemsa amma jiru jijjiiruu fi adda durummaan litiyemii fi aluminiyeemii adeemsisuu of keessatti qabata.
Kanuma waliin kasaarri meeshaalee jallisii gatii guddaa qaban kan akka niikeelii, koobaaltii fi maangaanizii xiqqaata.
“Hanga ammaatti namni asiidii oksaalikii fayyadamuun yeroo tokkotti aluminiyeemii hunda osoo balleessuun liitiyeemii baay’ee akkasii adda baasuuf haala sirrii ta’e argachuu hin dandeenye,” jetti Liya Ruuquette, barattuun digirii lammaffaa Kutaa Keemistirii fi Keemikaala Injinariingii. Yuunivarsiitii Teeknooloojii Chalmers keessatti.
“Baatiriiwwan hundi aluminiyeemii waan qabaniif, sibiilota biroo osoo hin dhabin balleessuu danda’uu qabna.”
Laabrii baatirii deebi'anii fayyadamuu isaanii keessatti, Rouquette fi hogganaan qorannoo Petranikova baatirii konkolaataa fayyadame fi qabiyyee isaanii caccabe hood dafqa keessa kaa'aniiru.
Budaan gurraacha xiqqoo caccabsame kun dhangala'aa orgaanikii qulqulluu asiidii oksaalikii jedhamu keessatti kan bulbulamu yoo ta'u, kunis wanta magariisa ta'e kan biqiltoota akka ruubarbii fi ispinaashii keessatti argamudha.
Budaa fi dhangala'aa sana maashinii kan kitchen blender fakkaatu keessa kaa'i. Asitti aluminiyeemii fi litiyeemiin baatirii keessa jiru asiidii oksaalikii keessatti bulbulamee sibiilonni hafan bifa jajjaboo ta’anii hafu.
Adeemsa kana keessatti tarkaanfiin dhumaa sibiilota kana addaan baasuun litiyemii baasuudha, sana booda baatirii haaraa hojjechuuf itti fayyadamuu ni danda’ama.
"Sibiilonni kun amaloota baayyee adda addaa waan qabaniif adda baasuun rakkisaa ta'a jennee hin yaadne. Malli keenya karaa haaraa abdachiisaa baatirii deebi'anii fayyadamuuf ta'ee fi caalaatti qorachuun kan malu ta'uun isaa hin oolu," jedha Rouquette.
Gareen qorannoo Petranikova waggoota dheeraaf sibiilota baatirii litiyeem-ayoon keessatti argaman deebisee fayyadamuu irratti qorannoo ammayyaa gaggeessaa tureera.
Dhaabbilee baatirii konkolaataa elektirikii deebi’anii fayyadamuu irratti hirmaatan waliin pirojektoota tumsaa adda addaa irratti hirmaata. Gareen kun pirojektoota qorannoo fi misoomaa gurguddoo irratti michuu yoo ta’u, maqaaleen isaas Volvo fi Northvolt kan dabalatudha.